Góc nhìn

Trong kinh tế học, mọi quyết định, từ điều nhỏ bé trong đời sống mỗi người đến chính sách, chiến lược tầm quốc gia, đều chịu chi phối bởi hai loại chi phí nền tảng là chi phí cơ hội và chi phí giao dịch. Mặc dù những khái niệm này chủ yếu được trình bày trong các giáo trình kinh tế học, song tầm quan trọng của chúng lại vượt xa bình diện kinh tế, trở thành hai thước đo chất lượng của mọi hệ thống quản trị nhà nước và xã hội, mọi chính sách công và mọi cấu trúc thể chế. Điều thú vị là ngay cả những người chưa từng học kinh tế vẫn liên tục đối mặt với hai loại chi phí này hằng ngày, bởi chúng gắn với bản chất khan hiếm của nguồn lực và những rào cản trong tương tác xã hội. Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn cải cách thể chế sâu rộng, việc hiểu đúng và vận dụng đầy đủ hai khái niệm này có ý nghĩa sống còn đối với các nhà hoạch định và thực thi chính sách, bất kể ở cấp trung ương,...

Tổng vốn đăng ký chảy vào ngành bất động sản trong 6 tháng đầu năm 2025 là hơn 184.000 tỷ đồng, chiếm đến 60% tổng vốn đăng ký của doanh nghiệp thành lập mới, và do đó là quán quân thu hút vốn của nền kinh tế, vượt xa ngành công nghệ chế biến chế tạo với chỉ gần 110.000 tỷ đồng. Nhớ lại, năm 2024, ngành bất động sản cũng đứng thứ 2 về thu hút vốn, với gần 300.000 tỷ đồng, chỉ sau ngành thương mại (415.000 tỷ đồng) và cũng vượt xa ngành chế biến chế tạo (195.000 tỷ đồng). Cập nhật hơn đến 9 tháng đầu năm, tổng vốn đăng ký thành lập doanh nghiệp mới vào bất động sản lên đến gần 335 nghìn tỷ đồng, hơn gấp đôi số vốn chảy vào lĩnh vực công nghiệp chế biến chế tạo 161,5 nghìn tỷ đồng. Kết quả này tương quan với sự tăng giá trên thị trường bất động sản. Trong thập kỷ qua, Việt Nam đã trở thành một trong những quốc gia có tốc độ tăng giá bất động sản nhanh nhất khu vực. Theo các thống kê mới nhất từ Global Property...

Nền kinh tế hiện đại không lớn lên trong tĩnh lặng mà trong những chuyển động nhỏ, liên tục và bền bỉ của đổi mới. Đó là tinh thần cốt lõi của Giải Nobel Kinh tế năm 2025, khi ba học giả Joel Mokyr, Philippe Aghion và Peter Howitt được vinh danh vì đã lý giải được một trong những quy luật sâu xa nhất của phát triển: tăng trưởng bền vững bắt đầu từ khả năng chấp nhận và tổ chức sự thay đổi. Ba ông, đến từ ba truyền thống học thuật khác nhau, sử học kinh tế, kinh tế học tăng trưởng và lý thuyết đổi mới, đã gặp nhau ở một điểm chung, đó là xã hội chỉ có thể đi xa nếu biết phá vỡ cái cũ để làm mới chính mình. Giáo sư Joel Mokyr, người Mỹ gốc Hà Lan và có mang dòng máu Israel, giảng dạy tại Đại học Northwestern (Mỹ), được xem là một trong những nhà sử học kinh tế có ảnh hưởng nhất thế giới. Ông dành cả sự nghiệp để đi tìm câu trả lời cho câu hỏi kinh điển: vì sao phương Tây cất cánh? Trong các...

Nếu hỏi người dân hay doanh nghiệp Việt Nam điều gì khiến họ mệt mỏi nhất khi tiếp xúc với cơ quan công quyền, câu trả lời không chỉ ở mức thuế hay lệ phí phải nộp mà ở thời gian chờ đợi, số lần đi lại, những biểu mẫu lặp đi lặp lại và sự bất định về thời điểm hoàn tất thủ tục. Những phiền toái đó không chỉ là cảm giác chủ quan mà trong ngôn ngữ kinh tế học được gọi là chi phí giao dịch. Đây là những khoản chi phí phát sinh ngoài bản thân hoạt động sản xuất hay nghĩa vụ nộp thuế, bao gồm việc tìm kiếm thông tin, mất công thương lượng, ký tá giấy tờ và gánh thêm việc giám sát hay thực thi. Nếu các nhà quản lý ban hành và áp dụng quy định mà không đo lường, không tìm cách cắt giảm những chi phí này thì người dân và doanh nghiệp sẽ lãnh đủ. Hơn nữa, nguồn lực công còn bị hút vào các công việc vụn vặt, còn niềm tin vào chính quyền ngày càng bị suy giảm. Từ đời sống thực tế có thể...

Tăng trưởng kinh tế nhanh đóng vai trò then chốt trong việc giúp Việt Nam thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, rút ngắn khoảng cách với các quốc gia tiên tiến và hướng tới mục tiêu trở thành nền kinh tế có thu nhập cao trong hai thập niên tới. Ước muốn đưa Việt Nam vào quỹ đạo tăng trưởng kinh tế nhanh để không bị tụt lại với các nước là hoàn toàn chính đáng, bởi điều này không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân mà còn thúc đẩy phát triển xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống và tạo nền tảng vững chắc cho một Việt Nam thịnh vượng trong tương lai. Tuy nhiên, bên cạnh mục tiêu tăng trưởng nhanh, chúng ta cần hết sức lưu ý và chủ động ứng phó với những mặt trái mà quá trình này có thể mang lại. Việc theo đuổi tăng trưởng cao nếu thiếu sự cân bằng và bền vững sẽ dễ dẫn đến nhiều rủi ro và hệ quả xấu, trong ngắn hạn là bất ổn vĩ mô, bong bóng tài sản; trong dài hạn là suy thoái tài nguyên, ô nhiễm...

Việc xây dựng một nền kinh tế thị trường không đơn thuần là chuyển đổi cụm từ “kinh tế kế hoạch” sang “kinh tế thị trường”, mà quan trọng hơn là phải thay đổi tận gốc tư duy kinh tế theo hướng phù hợp với quy luật thị trường. Nếu thiếu tư duy kinh tế thị trường đúng đắn, quá trình chuyển đổi có thể bị méo mó, dẫn đến những cơ chế lai tạp, nơi thị trường bị bóp méo bởi các biện pháp hành chính hoặc vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề của tư duy bao cấp. Khi đó, kinh tế tư nhân không những bị kìm hãm sự phát triển mà còn tạo ra những bất ổn dai dẳng trong nền kinh tế. Chuyển đổi tư duy: Bước “đệm” cho sự phát triển bừng nở của kinh tế tư nhân Để kinh tế tư nhân có thể đạt được tốc độ tăng trưởng nhanh, đóng vai trò là động lực chủ đạo của nền kinh tế trong thập niên tới, Việt Nam không thể tiếp tục duy trì trạng thái “nửa vời” – vừa muốn vận hành theo cơ chế thị trường, vừa giữ lại những yếu...

Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân là một bước tiến mang tính lịch sử, phản ánh sự chuyển biến căn bản trong nhận thức về vai trò, vị trí và đóng góp của khu vực tư nhân trong nền kinh tế quốc gia. Tuy nhiên, từ chủ trương đúng đắn này đến thực tiễn triển khai còn một khoảng cách rất lớn, đòi hỏi phải có sự thay đổi mạnh mẽ và quyết đoán hơn nữa trong tư duy chính sách. Việc Chính phủ sớm trình Quốc hội các cơ chế, chính sách đặc biệt dành cho kinh tế tư nhân thể hiện tinh thần đổi mới, khẩn trương và trách nhiệm. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, không ít chính sách ban hành ra còn dè dặt, có xu hướng quá thận trọng. Tình trạng “vừa mở vừa lo”, “vừa đạp ga vừa đạp phanh” đã vô hình trung tạo ra không ít rào cản không cần thiết, hạn chế sức bật vốn có của kinh tế tư nhân. Điều quan trọng nhất hiện nay là phải nhanh chóng chuyển từ chủ trương sang các bước thực hiện cụ...

Thuế thu nhập âm (Negative Income Tax – NIT) là một mô hình thuế được thiết kế nhằm hỗ trợ những người có thu nhập thấp thông qua việc chuyển giao thu nhập từ chính phủ thay vì đánh thuế. Theo cơ chế này, những cá nhân có thu nhập vượt qua một ngưỡng nhất định sẽ phải nộp thuế, trong khi những người có thu nhập thấp hơn mức đó sẽ nhận được khoản trợ cấp tương ứng từ chính phủ. Điều này tạo ra một hệ thống thuế mang tính chất tái phân phối thu nhập, giúp giảm bất bình đẳng và hỗ trợ người có thu nhập thấp mà không cần đến các chương trình phúc lợi riêng. Trong bối cảnh Việt Nam, chính sách thuế thu nhập cá nhân (TNCN) hiện nay chủ yếu tập trung vào việc đánh thuế người có thu nhập trên 11 triệu đồng/tháng nhưng chưa có biện pháp hỗ trợ đối với những cá nhân có thu nhập dưới mức này. Điều này đặt ra một câu hỏi quan trọng: Người có thu nhập dưới 11 triệu đồng/tháng sẽ sống như thế nào khi họ không đủ điều kiện nộp thuế...

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong phát triển hạ tầng, đặc biệt là giao thông, công nghiệp và đô thị. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy một bất cập ngày càng rõ nét là nhiều công trình dù có giá trị lớn và tính biểu tượng cao nhưng vẫn rơi vào tình trạng khai thác kém hiệu quả, gây lãng phí nguồn lực xã hội. Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ sự thiếu đồng bộ trong quá trình quy hoạch và đầu tư hạ tầng; nhiều công trình và khu chức năng được phát triển một cách biệt lập, thiếu liên kết chức năng và không tích hợp trong một hệ thống phát triển tổng thể dẫn đến việc không phát huy được giá trị cộng hưởng trong vận hành và sử dụng. Một minh chứng điển hình cho tình trạng đầu tư thiếu đồng bộ là dự án nhà ga T3 tại sân bay Tân Sơn Nhất. Dù được kỳ vọng sẽ giảm tải cho nhà ga quốc nội T1 vốn đã quá tải trong thời gian dài, T3 lại không đi kèm với hệ thống...

Gần đây, nhiều địa phương đã đề xuất hoặc quy hoạch khu thương mại tự do (FTZ), chưa kể các mô hình đặc khu và mô hình IFC, nhằm tạo động lực mới cho thu hút đầu tư, thúc đẩy xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế. Từ Hải Phòng (Đình Vũ – Cát Hải), Quảng Ninh (Vân Đồn), đến Đồng Nai (Long Thành), Sóc Trăng (Trần Đề); riêng TP.HCM mới thì ngoài Cần Giờ, nay kết hợp cả Bà Rịa – Vũng Tàu (Cái Mép Hạ) và Bình Dương (Dĩ An, Bàu Bàng) thì đã có đến vài các FTZ được đề xuất. Xu hướng này cho thấy các địa phương đang nỗ lực tìm kiếm các mô hình phát triển linh hoạt trong bối cảnh chất lượng thể chế còn nhiều ràng buộc. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, các FTZ cần được định hình rõ vai trò chiến lược, đảm bảo tính liên kết vùng và tích hợp vào lộ trình cải cách thể chế quốc gia, thay vì chỉ phục vụ mục tiêu cục bộ. Vai trò của FTZ và sự cần thiết của cách tiếp cận thận trọng Nhiều đề xuất FTZ hiện nay...