Góc nhìn

Có sân bay Long Thành rồi, thì sao nữa? Câu hỏi này chạm đến điểm cốt lõi để đánh giá ý nghĩa thực sự của một trong những dự án hạ tầng lớn nhất Việt Nam trong nhiều thập niên qua. Một sân bay hiện đại, xét cho cùng, dù có tầm vóc thế nào thì cũng chỉ là phương tiện đến và đi. Nếu phía sau nó không có một lực hấp dẫn đủ mạnh để tạo động lực, Long Thành cũng chỉ là một cái “bến máy bay” mà thôi. Bài học quốc tế cho thấy giá trị của sân bay không nằm ở kiến trúc, ở đường băng hay ở khả năng tiếp nhận bao nhiêu triệu khách mà nằm ở hệ sinh thái kinh tế mà nó kết nối, nuôi dưỡng và làm bùng nổ. Kinh nghiệm từ Singapore là minh chứng điển hình và thuyết phục nhất. Người ta không đến đảo quốc này chỉ để chiêm ngưỡng sân bay Changi, dù nơi đó nhiều năm liền được xếp hạng là một trong những sân bay đẹp và hiện đại nhất thế giới. Điều khiến Singapore trở thành điểm đến hấp dẫn chính là những...

Tăng trưởng kinh tế nhanh đóng vai trò then chốt trong việc giúp Việt Nam thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, rút ngắn khoảng cách với các quốc gia tiên tiến và hướng tới mục tiêu trở thành nền kinh tế có thu nhập cao trong hai thập niên tới. Ước muốn đưa Việt Nam vào quỹ đạo tăng trưởng kinh tế nhanh để không bị tụt lại với các nước là hoàn toàn chính đáng, bởi điều này không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân mà còn thúc đẩy phát triển xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống và tạo nền tảng vững chắc cho một Việt Nam thịnh vượng trong tương lai. Tuy nhiên, bên cạnh mục tiêu tăng trưởng nhanh, chúng ta cần hết sức lưu ý và chủ động ứng phó với những mặt trái mà quá trình này có thể mang lại. Việc theo đuổi tăng trưởng cao nếu thiếu sự cân bằng và bền vững sẽ dễ dẫn đến nhiều rủi ro và hệ quả xấu, trong ngắn hạn là bất ổn vĩ mô, bong bóng tài sản; trong dài hạn là suy thoái tài nguyên, ô nhiễm...

Một trong những nút thắt lớn nhất trong cải cách thể chế tại Việt Nam hiện nay không nằm ở việc thiếu luật hay thiếu ý tưởng đổi mới mà nằm ở cách thức thiết kế và vận hành thể chế vốn vẫn mang nặng tư duy “xin – cho”, nay được “định danh” với cụm từ “cơ chế đặc thù”. Cách tiếp cận này đang tạo ra sự chắp vá trong hệ thống quản trị nhà nước, khiến thể chế bị phân mảnh, thiếu tính đồng bộ, bất bình đẳng và kém hiệu quả. Một trong những minh chứng là cơ chế đầu tư xây dựng hệ thống đường sắt đô thị đến nay chỉ được thiết kế riêng cho TP.HCM và Hà Nội. Các địa phương khác nếu muốn triển khai dự án tương tự đều phải đi “xin” một cơ chế giống như hai đô thị trung ương, chứ không có một khung pháp lý chung mang áp dụng rộng rãi. Trong khi ai cũng thừa nhận rằng metro là lời giải tất yếu cho bài toán tắc nghẽn, ô nhiễm và quá tải hạ tầng đô thị, thì thay vì ban hành một thể chế chung...

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong phát triển hạ tầng, đặc biệt là giao thông, công nghiệp và đô thị. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy một bất cập ngày càng rõ nét là nhiều công trình dù có giá trị lớn và tính biểu tượng cao nhưng vẫn rơi vào tình trạng khai thác kém hiệu quả, gây lãng phí nguồn lực xã hội. Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ sự thiếu đồng bộ trong quá trình quy hoạch và đầu tư hạ tầng; nhiều công trình và khu chức năng được phát triển một cách biệt lập, thiếu liên kết chức năng và không tích hợp trong một hệ thống phát triển tổng thể dẫn đến việc không phát huy được giá trị cộng hưởng trong vận hành và sử dụng. Một minh chứng điển hình cho tình trạng đầu tư thiếu đồng bộ là dự án nhà ga T3 tại sân bay Tân Sơn Nhất. Dù được kỳ vọng sẽ giảm tải cho nhà ga quốc nội T1 vốn đã quá tải trong thời gian dài, T3 lại không đi kèm với hệ thống...

Gần đây, nhiều địa phương đã đề xuất hoặc quy hoạch khu thương mại tự do (FTZ), chưa kể các mô hình đặc khu và mô hình IFC, nhằm tạo động lực mới cho thu hút đầu tư, thúc đẩy xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế. Từ Hải Phòng (Đình Vũ – Cát Hải), Quảng Ninh (Vân Đồn), đến Đồng Nai (Long Thành), Sóc Trăng (Trần Đề); riêng TP.HCM mới thì ngoài Cần Giờ, nay kết hợp cả Bà Rịa – Vũng Tàu (Cái Mép Hạ) và Bình Dương (Dĩ An, Bàu Bàng) thì đã có đến vài các FTZ được đề xuất. Xu hướng này cho thấy các địa phương đang nỗ lực tìm kiếm các mô hình phát triển linh hoạt trong bối cảnh chất lượng thể chế còn nhiều ràng buộc. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, các FTZ cần được định hình rõ vai trò chiến lược, đảm bảo tính liên kết vùng và tích hợp vào lộ trình cải cách thể chế quốc gia, thay vì chỉ phục vụ mục tiêu cục bộ. Vai trò của FTZ và sự cần thiết của cách tiếp cận thận trọng Nhiều đề xuất FTZ hiện nay...

Bản dự thảo báo cáo chính trị của TP.HCM+ xác định đến sáu khâu đột phá, gồm thể chế, hạ tầng, khoa học – công nghệ, nhân lực, kinh tế tư nhân và văn hóa. Về mặt hình thức, đây đều là những lĩnh vực trọng yếu, có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển lâu dài của một siêu đô thị. Tuy nhiên, khi đi sâu phân tích cách lựa chọn và cách diễn đạt, có thể thấy rõ những bất cập khiến cho các đột phá này chưa thật sự mang tính “đột phá”, thậm chí có nguy cơ rơi vào quỹ đạo cũ, dàn trải và thiếu sức thuyết phục. Trước hết, ba đột phá “truyền thống” là thể chế, hạ tầng và nhân lực tiếp tục được nêu lại trong nhiệm kỳ này mà chưa thấy sự đổi mới trong tư duy. Các khâu này vốn đã hiện diện xuyên suốt nhiều kỳ đại hội, song lần này vẫn chỉ lặp lại mô-típ quen thuộc, thiếu sự gắn kết với bối cảnh hoàn toàn mới sau khi sáp nhập ba địa phương. Sự hợp nhất này không chỉ làm thay đổi quy mô và...