Vietstats.vn - Dữ liệu kinh tế Việt Nam

Giảm lãng phí thể chế để tăng trưởng: Vai trò của chi phí cơ hội và chi phí giao dịch

Trong kinh tế học, mọi quyết định, từ điều nhỏ bé trong đời sống mỗi người đến chính sách, chiến lược tầm quốc gia, đều chịu chi phối bởi hai loại chi phí nền tảng là chi phí cơ hội và chi phí giao dịch. Mặc dù những khái niệm này chủ yếu được trình bày trong các giáo trình kinh tế học, song tầm quan trọng của chúng lại vượt xa bình diện kinh tế, trở thành hai thước đo chất lượng của mọi hệ thống quản trị nhà nước và xã hội, mọi chính sách công và mọi cấu trúc thể chế. Điều thú vị là ngay cả những người chưa từng học kinh tế vẫn liên tục đối mặt với hai loại chi phí này hằng ngày, bởi chúng gắn với bản chất khan hiếm của nguồn lực và những rào cản trong tương tác xã hội. Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn cải cách thể chế sâu rộng, việc hiểu đúng và vận dụng đầy đủ hai khái niệm này có ý nghĩa sống còn đối với các nhà hoạch định và thực thi chính sách, bất kể ở cấp trung ương,...

Bàn về “giáo sư mạng” và văn hóa phán xét

Trong vài năm trở lại đây, mạng xã hội Việt Nam chứng kiến sự trỗi dậy của một hiện tượng đặc biệt, đó là sự xuất hiện dày đặc của những cá nhân nói năng lưu loát, đầy tự tin, thường xuyên bình luận về chính trị, kinh tế, giáo dục, y tế, triết học hay bất cứ chủ đề nào đang hot. Ta có thể gọi đây là những “giáo sư mạng”. Họ không phải là những nhà nghiên cứu, học giả, giảng viên hay chuyên gia được đào tạo bài bản mà phần lớn họ chỉ là người biết cách diễn đạt khéo léo, hiểu sơ sơ một số khái niệm, sưu tầm vài thông tin rời rạc, sau đó biến tấu thành những mẩu kiến thức đóng gói theo dạng kết luận chắc nịch. Thuật toán mạng xã hội vốn ưu tiên những nội dung gây cảm xúc mạnh đã vô tình biến họ thành người dẫn dắt dư luận một cách vô tình hoặc đôi khi là cố ý để câu view, câu like hoặc thậm chí là trục lợi. Hiện tượng này không xuất hiện trong khoảng không trung lập. Đây là sản phẩm của...

Nobel Kinh tế 2025: Tăng trưởng bắt đầu từ sự dám thay đổi

Nền kinh tế hiện đại không lớn lên trong tĩnh lặng mà trong những chuyển động nhỏ, liên tục và bền bỉ của đổi mới. Đó là tinh thần cốt lõi của Giải Nobel Kinh tế năm 2025, khi ba học giả Joel Mokyr, Philippe Aghion và Peter Howitt được vinh danh vì đã lý giải được một trong những quy luật sâu xa nhất của phát triển: tăng trưởng bền vững bắt đầu từ khả năng chấp nhận và tổ chức sự thay đổi. Ba ông, đến từ ba truyền thống học thuật khác nhau, sử học kinh tế, kinh tế học tăng trưởng và lý thuyết đổi mới, đã gặp nhau ở một điểm chung, đó là xã hội chỉ có thể đi xa nếu biết phá vỡ cái cũ để làm mới chính mình. Giáo sư Joel Mokyr, người Mỹ gốc Hà Lan và có mang dòng máu Israel, giảng dạy tại Đại học Northwestern (Mỹ), được xem là một trong những nhà sử học kinh tế có ảnh hưởng nhất thế giới. Ông dành cả sự nghiệp để đi tìm câu trả lời cho câu hỏi kinh điển: vì sao phương Tây cất cánh? Trong các...

Có sân bay Long Thành rồi, thì sao nữa?

Có sân bay Long Thành rồi, thì sao nữa? Câu hỏi này chạm đến điểm cốt lõi để đánh giá ý nghĩa thực sự của một trong những dự án hạ tầng lớn nhất Việt Nam trong nhiều thập niên qua. Một sân bay hiện đại, xét cho cùng, dù có tầm vóc thế nào thì cũng chỉ là phương tiện đến và đi. Nếu phía sau nó không có một lực hấp dẫn đủ mạnh để tạo động lực, Long Thành cũng chỉ là một cái “bến máy bay” mà thôi. Bài học quốc tế cho thấy giá trị của sân bay không nằm ở kiến trúc, ở đường băng hay ở khả năng tiếp nhận bao nhiêu triệu khách mà nằm ở hệ sinh thái kinh tế mà nó kết nối, nuôi dưỡng và làm bùng nổ. Kinh nghiệm từ Singapore là minh chứng điển hình và thuyết phục nhất. Người ta không đến đảo quốc này chỉ để chiêm ngưỡng sân bay Changi, dù nơi đó nhiều năm liền được xếp hạng là một trong những sân bay đẹp và hiện đại nhất thế giới. Điều khiến Singapore trở thành điểm đến hấp dẫn chính là những...

Ai sẽ là chủ nhân của Việt Nam 2045?

Năm 2045 sẽ là một dấu mốc đặc biệt trong lịch sử dân tộc. Đó là tròn một thế kỷ từ ngày khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, cũng là năm mà đất nước đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao. Mục tiêu này là biểu tượng cho sự trưởng thành toàn diện của dân tộc, là sự khẳng định vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Câu hỏi ai sẽ là chủ nhân của Việt Nam 2045 vì thế mang ý nghĩa sâu xa, đó là ai sẽ gánh vác trọng trách đưa đất nước từ hiện tại đến tương lai và cần chuẩn bị những gì để thế hệ ấy đủ năng lực đảm đương sứ mệnh lịch sử. Chủ nhân của Việt Nam 2045 trước hết chính là thế hệ trẻ hôm nay, những học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường, những bạn trẻ đang từng bước khởi nghiệp và khẳng định bản thân. Đến năm 2045, họ sẽ ở độ tuổi bốn mươi đến sáu mươi, giai đoạn sung sức nhất về trí tuệ, kinh nghiệm và bản lĩnh. Đó chính là Gen Z...

Chất lượng xây dựng văn bản luật và hạn chế trong thực thi: Liên tưởng từ kỹ năng viết và đọc hiểu của học sinh

Chất lượng xây dựng văn bản luật và hạn chế trong thực thi: Liên tưởng từ kỹ năng viết và đọc hiểu của học sinh Một trong những điểm nghẽn lớn của quản trị quốc gia ở Việt Nam hiện nay nằm ở chất lượng xây dựng văn bản luật và hiệu quả thực thi luật trong thực tiễn. Nhiều đạo luật được ban hành nhưng khó đi vào cuộc sống, văn bản dưới luật chồng chéo, mâu thuẫn, thậm chí có những quy định vừa ban hành đã phải sửa đổi, bổ sung. Hiện tượng này không chỉ phản ánh những bất cập thể chế mà còn cho thấy vấn đề sâu xa về năng lực tư duy, diễn đạt và tiếp nhận thông tin của những người tham gia quá trình lập pháp và thực thi pháp luật. Nếu đặt sự việc trong một góc nhìn rộng hơn có thể thấy việc xây dựng và áp dụng pháp luật thực chất không khác gì những bài học căn bản về viết và đọc hiểu mà học sinh đã trải qua trong nhà trường. Nếu coi một đạo luật như một bài văn thì chất lượng làm luật chính...

Phát triển hạ tầng: cái giá phải trả cho sự thiếu đồng bộ

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong phát triển hạ tầng, đặc biệt là giao thông, công nghiệp và đô thị. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy một bất cập ngày càng rõ nét là nhiều công trình dù có giá trị lớn và tính biểu tượng cao nhưng vẫn rơi vào tình trạng khai thác kém hiệu quả, gây lãng phí nguồn lực xã hội. Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ sự thiếu đồng bộ trong quá trình quy hoạch và đầu tư hạ tầng; nhiều công trình và khu chức năng được phát triển một cách biệt lập, thiếu liên kết chức năng và không tích hợp trong một hệ thống phát triển tổng thể dẫn đến việc không phát huy được giá trị cộng hưởng trong vận hành và sử dụng. Một minh chứng điển hình cho tình trạng đầu tư thiếu đồng bộ là dự án nhà ga T3 tại sân bay Tân Sơn Nhất. Dù được kỳ vọng sẽ giảm tải cho nhà ga quốc nội T1 vốn đã quá tải trong thời gian dài, T3 lại không đi kèm với hệ thống...

Bỏ dòng chữ mục đích sử dụng đất trên giấy để người dân lựa chọn con đường làm giàu của mình

Trong nền kinh tế thị trường, đất đai là một nguồn lực kinh tế đặc biệt. Nó không chỉ là tư liệu sản xuất quan trọng mà còn là tài sản có giá trị tích lũy lớn, giữ vai trò trung tâm trong quá trình phân phối nguồn lực và tạo lập của cải. Tuy nhiên, tại Việt Nam, cơ chế quản lý đất đai vẫn đang chịu ảnh hưởng sâu đậm của tư duy kế hoạch hóa bao cấp. Điều này thể hiện rõ qua việc áp đặt một “mục đích sử dụng” cứng nhắc trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đi kèm với chính sách thu thuế khi chuyển đổi mục đích. Đây là cách tiếp cận vừa lỗi thời vừa gây nhiều hệ lụy trong thực tiễn. Trong khi Nhà nước đã từng bước điều chỉnh bảng giá đất theo hướng tiệm cận giá thị trường, thể hiện nỗ lực tiếp cận cơ chế thị trường trong định giá tài sản, thì chính dòng chữ “mục đích sử dụng” in trên sổ đỏ và khoản “thu tiền” sử dụng đất khi “chuyển mục đích sử dụng đất” lại trở thành những yếu tố phi thị...

Thể chế mạnh không nằm ở số lượng luật mà chính ở năng lực thực thi

Trong bốn thập kỷ đổi mới, Việt Nam đã tiến hành quá trình xây dựng và hoàn thiện thể chế pháp lý với tốc độ nhanh chóng. Số lượng luật, nghị quyết, chiến lược và kế hoạch ngày càng nhiều, bao quát hầu hết các lĩnh vực từ kinh tế, xã hội, văn hóa đến môi trường, hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, nghịch lý lớn nhất lại nằm ở chỗ, càng nhiều văn bản thì khoảng cách giữa những gì được quy định và những gì diễn ra trong đời sống càng trở nên rõ nét. Người dân, doanh nghiệp và ngay cả bộ máy nhà nước đều nhận thấy một thực tế là chính sách đúng đắn chưa chắc đã đi vào thực tế; ngược lại, không ít chủ trương tiến bộ lại bị biến dạng, trì trệ hoặc nằm im sau khi được ban hành. Từ đó, có thể khẳng định rằng đột phá hiện nay không còn nằm ở khâu ban hành thêm luật hay nghị quyết mà nằm ở khả năng tổ chức thực thi chính sách, tức biến quy định thành hành động, biến ý chí chính trị thành kết quả cụ thể. Thực...

Đột phá chọn đột phá để đột phá

Bản dự thảo báo cáo chính trị của TP.HCM+ xác định đến sáu khâu đột phá, gồm thể chế, hạ tầng, khoa học – công nghệ, nhân lực, kinh tế tư nhân và văn hóa. Về mặt hình thức, đây đều là những lĩnh vực trọng yếu, có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển lâu dài của một siêu đô thị. Tuy nhiên, khi đi sâu phân tích cách lựa chọn và cách diễn đạt, có thể thấy rõ những bất cập khiến cho các đột phá này chưa thật sự mang tính “đột phá”, thậm chí có nguy cơ rơi vào quỹ đạo cũ, dàn trải và thiếu sức thuyết phục. Trước hết, ba đột phá “truyền thống” là thể chế, hạ tầng và nhân lực tiếp tục được nêu lại trong nhiệm kỳ này mà chưa thấy sự đổi mới trong tư duy. Các khâu này vốn đã hiện diện xuyên suốt nhiều kỳ đại hội, song lần này vẫn chỉ lặp lại mô-típ quen thuộc, thiếu sự gắn kết với bối cảnh hoàn toàn mới sau khi sáp nhập ba địa phương. Sự hợp nhất này không chỉ làm thay đổi quy mô và...

Cái cây mà biết nói năng

Ý kiến (2)