Vietstats.vn - Dữ liệu kinh tế Việt Nam

Giảm lãng phí thể chế để tăng trưởng: Vai trò của chi phí cơ hội và chi phí giao dịch

Trong kinh tế học, mọi quyết định, từ điều nhỏ bé trong đời sống mỗi người đến chính sách, chiến lược tầm quốc gia, đều chịu chi phối bởi hai loại chi phí nền tảng là chi phí cơ hội và chi phí giao dịch. Mặc dù những khái niệm này chủ yếu được trình bày trong các giáo trình kinh tế học, song tầm quan trọng của chúng lại vượt xa bình diện kinh tế, trở thành hai thước đo chất lượng của mọi hệ thống quản trị nhà nước và xã hội, mọi chính sách công và mọi cấu trúc thể chế. Điều thú vị là ngay cả những người chưa từng học kinh tế vẫn liên tục đối mặt với hai loại chi phí này hằng ngày, bởi chúng gắn với bản chất khan hiếm của nguồn lực và những rào cản trong tương tác xã hội. Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn cải cách thể chế sâu rộng, việc hiểu đúng và vận dụng đầy đủ hai khái niệm này có ý nghĩa sống còn đối với các nhà hoạch định và thực thi chính sách, bất kể ở cấp trung ương,...

Nobel Kinh tế 2025: Tăng trưởng bắt đầu từ sự dám thay đổi

Nền kinh tế hiện đại không lớn lên trong tĩnh lặng mà trong những chuyển động nhỏ, liên tục và bền bỉ của đổi mới. Đó là tinh thần cốt lõi của Giải Nobel Kinh tế năm 2025, khi ba học giả Joel Mokyr, Philippe Aghion và Peter Howitt được vinh danh vì đã lý giải được một trong những quy luật sâu xa nhất của phát triển: tăng trưởng bền vững bắt đầu từ khả năng chấp nhận và tổ chức sự thay đổi. Ba ông, đến từ ba truyền thống học thuật khác nhau, sử học kinh tế, kinh tế học tăng trưởng và lý thuyết đổi mới, đã gặp nhau ở một điểm chung, đó là xã hội chỉ có thể đi xa nếu biết phá vỡ cái cũ để làm mới chính mình. Giáo sư Joel Mokyr, người Mỹ gốc Hà Lan và có mang dòng máu Israel, giảng dạy tại Đại học Northwestern (Mỹ), được xem là một trong những nhà sử học kinh tế có ảnh hưởng nhất thế giới. Ông dành cả sự nghiệp để đi tìm câu trả lời cho câu hỏi kinh điển: vì sao phương Tây cất cánh? Trong các...

Ai sẽ là chủ nhân của Việt Nam 2045?

Năm 2045 sẽ là một dấu mốc đặc biệt trong lịch sử dân tộc. Đó là tròn một thế kỷ từ ngày khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, cũng là năm mà đất nước đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao. Mục tiêu này là biểu tượng cho sự trưởng thành toàn diện của dân tộc, là sự khẳng định vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Câu hỏi ai sẽ là chủ nhân của Việt Nam 2045 vì thế mang ý nghĩa sâu xa, đó là ai sẽ gánh vác trọng trách đưa đất nước từ hiện tại đến tương lai và cần chuẩn bị những gì để thế hệ ấy đủ năng lực đảm đương sứ mệnh lịch sử. Chủ nhân của Việt Nam 2045 trước hết chính là thế hệ trẻ hôm nay, những học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường, những bạn trẻ đang từng bước khởi nghiệp và khẳng định bản thân. Đến năm 2045, họ sẽ ở độ tuổi bốn mươi đến sáu mươi, giai đoạn sung sức nhất về trí tuệ, kinh nghiệm và bản lĩnh. Đó chính là Gen Z...

Chất lượng xây dựng văn bản luật và hạn chế trong thực thi: Liên tưởng từ kỹ năng viết và đọc hiểu của học sinh

Chất lượng xây dựng văn bản luật và hạn chế trong thực thi: Liên tưởng từ kỹ năng viết và đọc hiểu của học sinh Một trong những điểm nghẽn lớn của quản trị quốc gia ở Việt Nam hiện nay nằm ở chất lượng xây dựng văn bản luật và hiệu quả thực thi luật trong thực tiễn. Nhiều đạo luật được ban hành nhưng khó đi vào cuộc sống, văn bản dưới luật chồng chéo, mâu thuẫn, thậm chí có những quy định vừa ban hành đã phải sửa đổi, bổ sung. Hiện tượng này không chỉ phản ánh những bất cập thể chế mà còn cho thấy vấn đề sâu xa về năng lực tư duy, diễn đạt và tiếp nhận thông tin của những người tham gia quá trình lập pháp và thực thi pháp luật. Nếu đặt sự việc trong một góc nhìn rộng hơn có thể thấy việc xây dựng và áp dụng pháp luật thực chất không khác gì những bài học căn bản về viết và đọc hiểu mà học sinh đã trải qua trong nhà trường. Nếu coi một đạo luật như một bài văn thì chất lượng làm luật chính...

Thể chế mạnh không nằm ở số lượng luật mà chính ở năng lực thực thi

Trong bốn thập kỷ đổi mới, Việt Nam đã tiến hành quá trình xây dựng và hoàn thiện thể chế pháp lý với tốc độ nhanh chóng. Số lượng luật, nghị quyết, chiến lược và kế hoạch ngày càng nhiều, bao quát hầu hết các lĩnh vực từ kinh tế, xã hội, văn hóa đến môi trường, hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, nghịch lý lớn nhất lại nằm ở chỗ, càng nhiều văn bản thì khoảng cách giữa những gì được quy định và những gì diễn ra trong đời sống càng trở nên rõ nét. Người dân, doanh nghiệp và ngay cả bộ máy nhà nước đều nhận thấy một thực tế là chính sách đúng đắn chưa chắc đã đi vào thực tế; ngược lại, không ít chủ trương tiến bộ lại bị biến dạng, trì trệ hoặc nằm im sau khi được ban hành. Từ đó, có thể khẳng định rằng đột phá hiện nay không còn nằm ở khâu ban hành thêm luật hay nghị quyết mà nằm ở khả năng tổ chức thực thi chính sách, tức biến quy định thành hành động, biến ý chí chính trị thành kết quả cụ thể. Thực...

Cái cây mà biết nói năng

Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra nhanh, TP.HCM đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng về mảng xanh, kéo theo nhiều hệ lụy đối với môi trường, sức khỏe cộng đồng và chất lượng đời sống đô thị. Sự suy giảm diện tích cây xanh không chỉ là hệ quả tất yếu của việc phát triển hạ tầng thiếu cân đối, mà còn phản ánh những bất cập, yếu kém kéo dài trong công tác quản lý, quy hoạch và bảo vệ cây xanh đô thị. Theo các báo cáo mới nhất, tỷ lệ đất trồng cây xanh công cộng tại TP.HCM hiện chỉ đạt khoảng 0,55 m²/người, rất thấp so với tiêu chuẩn tối thiểu 10 m²/người của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Đặc biệt, khu vực nội thành chỉ có độ che phủ cây xanh khoảng 3,9%, khiến TP.HCM trở thành một trong những đô thị có mật độ mảng xanh thấp nhất Việt Nam. So với Hà Nội, nơi tỷ lệ đất cây xanh đã đạt khoảng 2,2 m²/người thì TP.HCM thậm chí chỉ bằng một phần tư. Trong khi đó, Đà Nẵng đã đạt 6–7 m²/người và đang hướng...

Tám thập kỷ kinh tế Việt Nam: Từ đói nghèo, chiến tranh đến khát vọng phép màu Đông Á mới

Trong dòng chảy tám thập kỷ kể từ khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời năm 1945, kinh tế Việt Nam đã trải qua một hành trình đầy biến động, phản ánh sự đan xen giữa hoàn cảnh lịch sử, lựa chọn chính sách và bối cảnh quốc tế. Từ xuất phát điểm là một nền kinh tế kiệt quệ sau nạn đói năm 1945, thiếu thốn gần như toàn bộ nguồn lực vật chất, Việt Nam đã phải trải qua những năm dài chiến tranh khốc liệt, giai đoạn bao cấp trì trệ, rồi công cuộc Đổi mới từ năm 1986 mở ra bước ngoặt cho đất nước. Từng bước vượt qua khủng hoảng, kiên trì hội nhập, đất nước đã dần định hình mô hình kinh tế thị trường, tận dụng hiệu quả làn sóng toàn cầu hóa như lực gió để nâng cánh diều kinh tế đất nước bay lên. Đến nay, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những nền kinh tế mới nổi năng động bậc nhất châu Á, với tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao trong nhiều thập kỷ liên tục. GDP bình quân đầu người năm 2025...

Những vết sẹo trên mặt đường

Tại nhiều đô thị ở Việt Nam, một hình ảnh quen thuộc nhưng đáng lo ngại là những con đường vừa được trải nhựa, lát gạch phẳng phiu chưa lâu đã bị đào lên để thi công các công trình ngầm như cấp thoát nước, điện lực, viễn thông hay đơn giản là sửa một đường ống nhỏ. Vấn đề là việc tái lập mặt đường thường được làm một cách cẩu thả, thiếu kỹ thuật, để lại những mảng lồi lõm, sụt lún, chắp vá… gây mất an toàn giao thông, giảm hiệu quả sử dụng mặt đường. Việc này tưởng nhỏ nên ít quan tâm nhưng thực ra không hề nhỏ chút nào. Những đoạn đường trám vá không đều tạo nên bẫy nguy hiểm cho người đi xe máy, đặc biệt vào ban đêm hoặc khi trời mưa. Bánh xe có thể bị trượt, người điều khiển dễ mất thăng bằng. Nhiều trường hợp, xe máy phải đi vào làn ô tô và ngược lại để tránh hay né đường xấu, gây nguy cơ tai nạn. Thực tế đã có rất nhiều tai nạn thương tâm xảy ra do mặt đường xấu. Với ô tô, bề mặt...

Cần tái thiết ngành xổ số để thực sự “kiến thiết”

Theo số liệu của Bộ Tài chính, năm 2024, ngành xổ số đạt doanh thu khoảng 160.000 tỷ đồng (hơn 6,5 tỷ USD), sử dụng trên 500.000 lao động. Riêng nửa đầu năm 2025, xổ số miền Nam đã thu về gần 76.000 tỷ đồng, đóng góp hơn 29.000 tỷ vào ngân sách. Đặc biệt ở Đồng bằng sông Cửu Long, nhiều tỉnh có nguồn thu rất lớn từ hoạt động xổ số. Mỗi năm, doanh thu từ vé số ở mỗi tỉnh có thể lên đến 5.000 đến 7.000 tỷ đồng, trong đó khoảng 1/3 được nộp vào ngân sách nhà nước. Có những địa phương, tiền xổ số chiếm tới 30–45% tổng thu ngân sách. Nghe qua thì có vẻ đáng mừng nhưng nếu nhìn sâu hơn sẽ thấy đây là một sự phụ thuộc có phần đáng lo. Xổ số về bản chất giống như một loại “thuế ngược” bởi người nghèo thường là những người mua vé số nhiều hơn so với người giàu nếu tính theo tỷ lệ thu nhập. Người mua vé số phần lớn là người nghèo. Họ bỏ ra vài chục nghìn đồng mỗi ngày không phải vì có tiền dư mà...

Bàn về “giáo sư mạng” và văn hóa phán xét

Ý kiến (0)